Lessen; esthetica

Chinese bloemsierkunst; inleiding

Deze pagina bevat de volgende hoofdstukken:

• Het begin
• De verjaardag van alle bloemen
• Negen rangen en levens
• Innerlijke betekenis
• Het natuurlijke
• Opleving
• Vernieuwing
• Herleving

China is de bakermat voor de oosterse wijze van bloemschikken. Volgens de geschiedenis werd in de 5de eeuw na Christus het Boeddhisme in China geïntroduceerd, samen met het bloemstuk voor offering. Men schikte vaak in vazen en in manden. Beide stijlen van schikken werden geaccepteerd. Door hoogstaande keramische kunst werd de schikking in vazen, de door de Ching-dynastie geaccepteerde hoofdstijl. Bloemschikkingen werden hoofdzakelijk gebruikt voor religieuze doeleinden. Het schikken als zelfstandige kunstvorm was toen nog niet ontwikkeld. Duizend jaar geleden werd het mode en hobby bloemen te waarderen. Bloemen werden op hun waarde geschat en verpersoonlijkt. Dit leidde er toe dat bloemschikken waardevol werd door het kiezen en combineren van materialen. De stijl en betekenis achtte men zeer hoog. Bij officiële gelegenheden, religieuze handelingen, in het gerechtshof en dergelijke werd er geschikt door een persoon met een goede smaak. Waardigheid en statigheid bepaalden de schikking. Daar de Chinese bloemsierkunst de geestelijke stijl benadrukt, staat het persoonlijke esthetische gevoel van de maker centraal.

De Swei- en Tang-dynastie (589 tot 906) brachten voorspoed en vormden een tijdperk van hoog cultureel niveau en comfortabel leven. Men waardeerde een goede vrijetijdsbesteding en het genieten van bloemen had hoge prioriteit. Er werd een nationale vrije dag vastgesteld als de verjaardag van alle bloemen: het bloemenfestival. Kweken en bloemschikken werden populaire beroepen. Geleidelijk veranderde het doel van de schikking van religie naar kunstuiting. Bloemenboeken uit die tijd gaven precies aan tot welke klasse bloemen behoorden en wat hun symbolen en karakteristieken waren. Bloemstukken werden geheel volgens die regels gemaakt. Tijdens de Tang-dynastie presenteerde Lwo Chiou de negen principes voor het schikken van pioenen, de nationale bloem van de Tang-dynastie. Ook de kennis van materialen nam toe. De Japanners die in die tijd sterk werden beïnvloed door de Chinese cultuur, namen het schikken van bloemen volgens Chinese regels rond de 6de eeuw over.

Na de val van de Tang-dynastie volgde een periode van veel leed (907 tot 960) toen China was overwonnen door edelmannen. Toch kwam er juist toen vooruitgang in artistieke prestaties. De kunst kwam los van voorschriften en werd geheel vrij. Het bloemschikken bereikte een nieuw tijdperk.

Ook eenvoudige vazen, schalen, bamboevazen en mandjes werden geïntroduceerd. De atmosfeer van de natuur, evenals de persoonlijkheid van de schikker speelden toen een rol van betekenis in het arrangement. In deze periode brandde men ook verschillende soorten wierook voor verschillende bloemen. Men deelde bloemen in negen rangen en negen levens in (levens noemde men Ming). Door de uitvinding van de bloemenhouder konden nu ook bloemen in schalen en bakken worden geschikt. De techniek van het schikken werd hierdoor verbeterd en de levensduur van de bloemen verlengd.

Met de Sung-dynastie (960 tot 1276) kwam een periode waarin de nadruk op het genieten lag. Bloemschikken werd algemeen voor alle klassen van de bevolking. Vooral het schikken van bloemen in het bloemenseizoen werd een modetrend en gewoonte. Bloemsierkunst werd sterk beïnvloed door de mentaliteit van de mensen. De arrangeur legde zijn wil en ambitie in zijn creatie. De aanblik, het uiterlijk van de schikking, werd niet zo belangrijk geacht. Veel meer ging het om de innerlijke betekenis. In de Sung dynastie ontstond bloemsierkunst waarin Ching (= duidelijkheid, zuiverheid) centraal stond. De belangrijkste expressie was de structuur en het idee. Dit resulteerde in Shu, wat afzondering betekent. De schikking in de schaal werd gekarakteriseerd door een grote vormen- en kleurenrijkdom, alsmede een groot volume en zeer precieze structuur. In de Fan Villa, door Fan Tacheng, leest men dat pruimenbloesems andere bloesems overtreffen in elegantie en fijnheid. In een schikking drukken zij het slanke en horizontale gebaar uit. Stengels met een paar bloemen werden speciaal geselecteerd. 

In de 13de eeuw drongen Mongoliërs China binnen en bouwden de Yuan-dynastie op (1277 tot 1367). Zij stichtten een ongekend rijk dat tot in Europa en Azië strekte.

Ze verwoestten de traditionele cultuur van China en degradeerden geletterden door ze iets boven bedelaars te plaatsen. De Han’s leden erg onder deze degradatie. Het logisch gevolg was dat men onverschillig werd voor bloemen en schikken daarvan. De Yuan dynastie legde aan het hof meer nadruk op abstracte schoonheid. Het bloemstuk drukte het natuurlijke uit van groeiende bloemen. Het werd als fout ervaren als er kunstzinnig werd gearrangeerd.

Nadat Chu Yuan-Chung de Mongoliërs uit China had verdreven en zijn rijk de Ming-dynastie had gevestigd (1368 tot 1643) ontstond in China een periode van opleving van literatuur en kunsten. Schikkingen dienden niet langer voor vervalste, gekunstelde cultuur en waren niet langer slechts smakelijke decoraties. Het verlangen naar een creatie vanuit de gedachte van schoonheid werd weer in de schikkingen tot uiting gebracht. De schikking in de schaal werd geleidelijk vervangen door de vaasschikking. Den en pruim werden de meest gebruikte materialen en symboliseerden edele lieden. Het schikken vond alleen plaats in de hoogste kringen, door hen die zich de geneugten van het leven konden veroorloven. De Ming-aanhangers legden de nadruk op vrije gedachten in hun creaties. Dit had zelfs diepe gevolgen voor de Japanse stijl. De Japanse kunstenaar S'ho Ya S'han Lao schilderde een bloemstuk dat door geletterden was gemaakt. Door het Chinese hof werd de schitterende staande stijl aangenomen. In de 15de eeuw namen de Japanners deze stijl over, maar waren preciezer in plaatsing en vormgeving. Men streefde in de schikkingen een klassieke verfijning en evenwichtigheid na, geïnspireerd door de schoonheid van de natuur.

Tijdens de Ching-dynastie (1644 tot 1911) ging men ook bloemen in potten kweken. Hierdoor raakte de bloemsierkunst los van de traditie uit het verleden. De Manchu's, die niet zo barbaars waren als de Mongoliërs, zetten de traditionele cultuur voor. Bloemen werden nu verpersonificeerd en vervulden de geesten van bloemen met mythen. Elke bloem werd aldus beschermd door zijn god. Elke maand kende ook zijn specifieke bloem. In een boek uit die tijd zegt Sben-Fu: "Voor het bloemstuk zijn slechts enkele bloemen beschikbaar. Voor iedere vaas kan men slechts een soort bloemen uitzoeken." Hij zegt dat een wijde opening van de vaas geschikt is, maar dat de bloemen strak bijeengebonden dienen te worden zodat zij niet tegen de opening aanleunen of loslaten. Hij benadrukt het belang van snijden en bijeenbinden van de materialen. Bij het snijden maakt men gebruik van de schoonheidsleer. Tijdens het snijden houdt men de bloemen vast, observeert de beweging in schuine stijl en verwijdert overtollige blaadjes en takjes. Bij het schikken buigt men de takken in een bevredigende vorm. Een compleet meesterstuk bevat de volgende vier elementen: los, slank, vreemd en oneven.

Shen-Fu bracht grote vooruitgang in het bloemschikken door zijn ondergronden en bloemenprikkers. Volgens Sben-Fu is het beter de bloemen aan een zijde van de schaal hellend te plaatsen dan deze in het midden rechtop te zetten. De bloemen werden met draad vastgebonden en op de prikker vastgedrukt in de schaal. De prikkers werden met zaad bedekt om het geheel zo natuurlijk mogelijk te maken. In de Ching-dynastie was de schilderachtige stijl het populairst, bijvoorbeeld herfstbladeren met stenen, waterlelies op water drijvend of een tafereeltje bij een omheining of heg. Een doorbraak in de Ching-dynastie was het gebruik van natuurlijke kleuren van groenten en fruit in de schikkingen.

In het begin van de Ching-dynastie was het schikken heel populair. Gaandeweg werden omstandigheden echter slechter en werd de bloemsierkunst opzij gezet. Pas rond 1900 werd het bloemschikken weer uit Japan in China geïntroduceerd en herleefde deze kunstvorm. Het Chang-Ko Art of Flower Arrangement Center in Taiwan bestudeert de Chinese kunst van het schikken. Chang-Ko creëert nieuwe stijlen zoals K'e (= expressie van ethische en sociale discipline). Hij creëert natuurlijke, moderne en abstracte ideeën in de hedendaagse schikkingen. We kunnen hiermee zeggen dat de Chinese bloemsierkunst tegenwoordig bezig is het oude naar waarde te schatten en voortgaat in de evolutie van een schitterende kunstvorm. 

Arrangement Sophia Lee, professor in Chinese bloemsierkunst, Taipei, Taiwan Foto uit het boek Creatief bloemschikken met Anthurium

Ook is er in Taiwan een association die zich speciaal bezig houdt met het herontdekken van de klassieke Chinese bloemsierkunst. Dit gebeurt mede met het National Palace museum in Taipei, Taiwan R.O.C..

terug overzicht lessen